Chuyện Cổ Phật Giáo

(Tuyển tập các bài đọc của TK Giới Đức)

1.8 Đức Vua Chọn Vợ (8 phút và 15 giây)

Đức Vua Chọn Vợ

Đức Vua xứ Ba-la-nại (Bāranāsī) là một vị Vua có vẻ đẹp tâm hồn. Ngài không ưa thích những hình thức trau truốt lòe loẹt bên ngoài, vì Ngài biết rằng đấy chưa hẳn biểu lộ đúng con người chân thật bên trong. Ngài đặc biệt yêu mến những đức tính thể hiện nơi công năng việc làm, cách nói, dáng đi, nụ cười. Chưa khi nào Ngài tin vào một hình thức, một lời tâu trình, lời khen, tiếng chê mà chưa suy nghĩ chín chắn. Ngoài ra, Ngài ham học và ham hiểu biết. Ngài thỉnh thoảng có xem kinh, đọc sách nhưng thường coi đó là những lời gợi ý. Ngài học nhiều ở nơi đời sống, nơi các quan đại thần, nơi vị cố vấn tế tự, các bậc thức giả, kẻ làm công, người đói khổ, cụ già và cả trẻ nít. Đâu đâu Ngài cũng học được những điều sâu xa, thực tế và ý vị.

Quốc độ của Ngài rộng lớn giàu có đến tận chân trời, muốn gì có nấy. Tuy thế, Ngài chưa tìm ra được vợ - một bà Hoàng Hậu xứng đáng. Bọn nữ nhân quanh Ngài đẹp đẽ thật đấy, nhưng chúng trau truốt, ăn rỗi ở thì, láng lẫy, thon mềm, tươi như hoa, đỏng đảnh làm dáng; hưởng thụ, biếng nhác, yếu ớt như lau như cói, suy nhược thân và tâm, ngủ ngày, ưa thích xướng hát, tiệc tùng; chân không dính bụi, tay không hề sờ mó công việc, lên xe xuống ngựa, nằm trên những chiếc giường có nệm nhung, mắt liếc mày đưa, tiếng nói không trầm tĩnh; dáng đi không ổn định, nói quá nhiều, quen thượng vị, thái độ kẻ cả, ưa sai khiến, thiếu tự giác, tự trọng, lơi lã, ít tàm quý v.v...

Đừng bảo thế là đức Vua Ba-la-nại (Bāranāsī) khó tính, lý tưởng hoá nữ nhân. Không phải thế đâu, Ngài chỉ cần một người nữ dễ coi, mạnh khỏe, ăn mặc giản dị, nói năng chất phác, sống tự lực không ỷ lại, biết tàm quý, đoan trang, có khả năng làm mẹ, nuôi dưỡng con cái bằng tâm hồn và bằng bàn tay của mình.

Hôm kia, sau công việc triều đình rảnh rỗi, từ thượng lâu, đức Vua đứng hóng mát. Bên kia sân gạch, một người nữ làm công, đang làm công việc xây đắp bằng cát, đá và vôi. Chiếc lưng mạnh khỏe của nàng cúi xuống và đứng lên. Hai bàn tay không dừng nghỉ trong mỗi động tác. Người chủ đốc công đang đứng ở xa. Nàng làm một mình, lãnh lương ngày bằng tiền và bột ngũ cốc. Tuy thế, nàng làm việc như việc ở nhà, cẩn thận, chu đáo và tiết kiệm như tiêu tiền trong túi. Nàng làm không nhanh, không chậm nhưng thấy chẳng thừa chẳng thiếu cái trầm tĩnh như tỏa ra ở đấy, như nhìn thấy được, như nắm bắt được. Thoang thoảng giọng hát bình dân vọng lại bên tai đức Vua:

Em gái quê mùa

Trời cao đã định

Mơ chi Hoàng Tử

Cầu chi công danh

Phú quý may bay

Tiền tài gió nổi

Đủ đầy nơi bụng

Hạnh phúc nơi tâm

Cha Mẹ dạy rằng:

Yêu cây yêu cỏ

Yêu đất yêu người

Ăn ngô gieo hạt

Ăn lúa thì cày

Có chồng cũng được

Không chồng cũng hay

Mọi nghề chân tay

Nghề nào cũng quý

Có chữ cũng trí

Không chữ cũng thông

Trí ở nơi tâm

Thông ở nơi việc

Vợ quan cũng được

Vợ lính cũng cười

Hoàng Tử tới chơi

Chớ nên vồn vã

Chẳng khinh người lạ

Chẳng trọng người dưng

Đồng đẳng tấm lòng

Từ hòa là quý

Sống đời giản dị

Chẳng mựa kiêu sa

Lời mẹ tiếng cha

Ngàn năm để lại

Tiền tài gió nổi

Phú quý may bay

Giàu sang cũng được

Có tiền cũng hay

Giàu sang mây bay

Bạc tiền gió nổi

Đủ đày nơi bụng

Hạnh phúc nơi tâm

Cha Mẹ dạy rằng“

Yêu cây yêu cỏ

Yêu đất yêu người

Ăn ngô trỉa hạt

Ăn lúa thì cày

Có chồng cũng được

Không chồng cũng hay...

Đức Vua Ba-la-nại (Bāranāsī) như bị mê man cuốn hút theo với lời ca chưa từng được nghe. Ôi thật là minh triết là những lời này! Bất giác nhà Vua chăm chú hơn nhìn người nữ công nhân kỳ lạ, dưới sân xa, nàng đã thôi hát, nghỉ tay. Ngước đầu dậy, nàng nhìn quanh một vòng rồi chậm rãi bước qua sân, đi quành qua đám cỏ, ngồi xuống một chỗ tương đối kín đáo nhất, cẩn thận lấy áo che xung quanh, giải tỏa sự bức bách của thân. Nhanh nhẹn đứng dậy, nàng sửa lại áo sống rồi về chỗ làm việc. Tiếng hát như cũ lại vang lên. Đến khi giờ nghỉ việc đã báo động, nàng vẫn còn khoan thai làm việc. Mặc dầu chẳng có ai, nàng vun quyén, dọn dẹp đâu vào đấy, ra về sau cùng.

Đức Vua tự nghĩ, người đàn bà này thật tuyệt vời! Lớn lên vô danh trong một gia đình thật sự có giáo dục, thật sự có đạo đức. Nó vậy cũng chưa đủ, nàng đã uống cái giáo dục ấy trong ruột thành máu huyết rồi hiện ra nơi tư cách làm việc trong sự chừng mực, trầm tĩnh, điều độ, sự mát mẻ và tươi vui. Khi đi giải toả sự bức bách của thân, dẫu không có ai, vẫn che đậy kín đáo, biết tàm quý; cuối công việc, dẫu không có ai, vẫn làm trọn hảo phận sự chu đáo, tươm tất, không chê vào đâu được. Nếu được người này làm vợ, chỗ ở, chỗ nghỉ, chỗ ăn, nơi nơi đều gọn gàng sạch sẽ, đứa con sinh ra sẽ được mạnh khỏe, được săn sóc bởi tấm lòng và bàn tay khéo léo, đảm đang; nơi có người hay không có người, nàng vẫn đầy đủ tàm quý. Là người đàn bà hoàn toàn được tin cậy trong mọi công việc, mọi thời và mọi hoàn cảnh; biết tự lực lo toan; có tự giác, tự trọng, con cái sau này theo đó tiêm nhiễm tính tốt, sẽ có giới hạnh, biết làm người. Ôi sung sướng thay! Ta đã tìm ra bà Hoàng Hậu xứng đáng!

Đức Vua Ba-la-nại (Bāranāsī) sau đó cho người kín đáo hỏi thăm, biết nàng chưa chồng, xin cưới nàng làm vợ. Quả nhiên đôi mắt sâu sắc tinh tường của đức Vua đã không sai lầm. Nữ nhân làm công kia, đúng là bậc Mẫu nghi thiên hạ, hiến tặng cho đức Vua một đứa con trai mạnh khoẻ, thông minh, đạo đức, sớm trở thành một vị Chuyển Luân Thánh Vương cai quản châu Diêm-phù-đề. Chánh Pháp và sự thịnh vượng ở nơi này tồn tại nhiều chục ngàn năm.